domingo, 16 de septiembre de 2012

César observa la disposición de las tropas de Pompeyo


Caesar, cum Pompei castris adpropinquasset, ad hunc modum aciem eius instructam animadvertit: erant in sinistro cornu legiones duae traditae a Caesare initio dissensionis ex senatus consulto, quarum una prima, altera tertia appellabatur. In eo loco ipse erat Pompeius. 

Julio César, Guerra civil 3, 88

A: prep ab: de, desde, por
Acies, ei f: tropa
Ad: prep ac: a, hacia
Adpropinquo 1 int: acercarse, aproximarse
Alter, a, um: otro
Animadverto, -rti, -rsum 3 tr: reconocer, constatar, observar
Appello 1 tr: llamar, dar un nombre, mencionar
Caesar, ris m: César
Castra, orum n pl: campamento
Consultum, i n: deliberación, resolución, medida
Cornu, us n: cuerno, extremo, punta, ala
Cum: conj: cuando
Dissensio, onis f: divergencia, disensión, discordia
Duo, duae, duo: dos
Ex: prep abl: de, desde, por
Hic, haec, hoc: este
In: prep ac: a, hacia, contra; prep abl: en
Initium, ii n: inicio, comienzo, principio
Instruo, -truxi, -tructum 3 tr: colocar, ajustar, instruir
Ipse, a, um: el mismo, él mismo
Is, ea, id: él, aquel
Legio, nis f: legión
Locus, i m: lugar
Modus, i m: modo, manera
Pompeius, ii m: Pompeyo
Primus, a, um: primer
Qui, quae, quod: el cual
Senatus, us m: senado
Sinister, tra, trum: izquierdo
Sum: ser, estar
Tertius, a, um: tercer
Trado, -didi, -ditum 3 tr: entregar, dar, confiar, ceder
Unus, a, um: uno

César ataca a los partinos


Caesar, postquam Pompeium ad Asparagium esse cognovit, eodem cum exercitu profectus, expugnato in itinere oppido Parthinorum in quo Pompeius praesidium habebat, tertio die ad Pompeium pervenit iuxtaque eum castra posuit et postridie, eductis omnibus copiis, acie instructa, decernendi potestatem Pompeio fecit. 

Julio César, Guerra civil 3, 41


Acies, iei f: tropa en orden de batalla, batalla, campo de batalla
Ad: prep ac: a, hacia
Asparagium ii n: Asparagio (ciudad de Iliria)
Caesar, ris m : César
Castra, orum n pl: campamento
Cognosco, -govi, -gnotum 3 tr: conocer, saber
Copia, ae f: abundancia; tropas
Cum: prep abl: con
Decerno, -crevi, -cretum 3 tr: luchar, combatir
Dies, diei m y f: día
Educo, -duxi, -ductum 3 tr: hacer salir, sacar
Eodem: al mismo lugar, allí mismo
Et: y
Exercitus, us m: ejército
Expugno 1 tr: expugnar, asaltar
Facio, feci, factum 3, tr: hacer, cuasar, producir
Habeo, -ui, -itum 2 tr: tener
In: prep ac: a, hacia; prep abl: en
Instruo, -truxi, -tructum 3 tr: instruir, poner en orden de combate, alinear las tropas
Iter, itineris n: camino
Iuxta: prep ac: junto a, cerca de
Omnis, e: todo
Oppidum, i n: ciudad, plaza fuerte
Parthini, orum m pl: partinos (habitantes de la ciudad de Parto, en Iliria)
Pervenio, -veni, -ventum 4 int: arribar, llegar
Pompeius, ii m: Pompeyo
Pono, posui, positum 3 tr: poner, colocar, disponer
Postquam: conj: después que, cuando
Postridie: al día siguiente
Potestas, atis f: poder, potestad
Praesidium, ii n: guardia, guarnición, destacamento
Proficiscor, profectus sum dep 3 int: partir, marcharse, salir
-que: y
Qui, quae, quod: el cual
Sum: ser, estar
Tertius, a, um: tercer

Descripción de los galos y de los germanos


Ac fuit antea tempus cum Germanos Galli virtute superarent, ultro bella inferrent, propter hominum multitudinem agrique inopiam trans Rhenum colonias mitterent. Itaque ea loca quae fertilissima Germaniae sunt circum Hercyniam silvam, quam Eratostheni et quibusdam Graecis fama notam esse video, quam illi Orcyniam appellant, Volcae Tectosages occupaverunt atque ibi consederunt. 

Julio César, Guerra de las Galias VI, 24, 1-2

Ac: y
Ager, agri m: campo
Antea: antes
Appello 1 tr: llamar, nombrar
Atque: y
Bellum i n: guerra
Circum: alrededor; prep ac: alrededor de, cerca de, junto a
Colonia, ae f: colonia
Consido, -sedi, -sessum 3 int: sentarse, posarse, acampar, detenerse, instalarse, establecerse
Cum: conj: cuando
Eratosthenes, is m: Eratóstenes, nombre propio
Et: y
Fama, ae f: fama, noticia, reputación
Fertilis, e: fértil, productivo
Galli, orum m pl: los galos
Germani, orum m pl: los germanos
Germania, ae f: Germania
Graeci, orum m pl: los griegos
Hercynia silva, ae f: la Selva Hercinia (hoy es la Selva Negra, en Alemania)
Homo, inis m: hombre
Ibi: allí
Ille, illa, illud: aquel
Infero, intuli, illatum 3 tr: echar, llevar, hacer, producir, declarar
Inopia, ae f: pobreza, escasez, inopia
Is, ea, id: aquel
Itaque: y así
Locus, i m: lugar, sitio
Mitto, misi, missum 3 tr: enviar
Multitudo, inis f: multitud, gran número
Nosco, novi, notum 3 tr: conocer, saber
Occupo1 tr: tomar posesión, ocupar
Propter: cerca; prep ac: por, a causa de
-que: y
Qui, quae, quod: el cual
Quidam, quaedam quidam: uno, cierto, alguno
Rhenus, i m: el río Rin
Sum: ser, estar, haber
Supero 1 int: ser superior, superar
Tectosages, um m pl: los tectosages
Tempus, oris n: tiempo
Trans: prep ac: más allá de, al otro lado de
Ultro: al otro lado, más allá, además, todavía
Video, visi, visum 2 tr: ver, comprender, concebir
Virtus, utis f: virtud, valentía, valor
Volcae, arum m pl: los volcos

Modo en que los britanos luchan en carros de guerra


Genus hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coniciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant et, cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur.

Julio César, Guerra de las Galias 4, 33


Atque: y
Conicio, -ieci, -iectum 3 tr: disparar, echar, arrojar
Cum: conj: cuando
Desilio, -silui, -sultum 4 int : saltar abajo, bajar saltando
Eques, itis m: jinete
Equus, i m: caballo
Essedum, i n: carro de guerra
Et: y
Ex: prep abl: de, desde
Genus, eris n: clase, género, tipo, modo
Hic, haec, hoc: este
Insinuo 1 tr: hacer entrar, introducir
Inter: prep ac: entre
Ipse, ipsa, ipsum: el mismo
Omnis, e: todo
Ordo, inis m: fila, hilera
Pars, rtis f: parte
Per: prep ac: por, a través de
Perequito 1 int: ir a caballo de un lado a otro; tr: recorrer a caballo
Perturbo 1 tr: perturbar, alterar, desordenar
Pes, pedis m: pie
Plerumque: a menudo, la mayor parte
Primo: primeramente, en primer lugar
Proelior dep 1 int: pelear, luchar, combatir
Pugna, ae f: lucha, combate
Rota, ae f: rueda
Se, sui: él, ellos, se
Strepitus, us m: estrépito, ruido
Sum: ser, estar
Telum, i n: arma, dardo
Terror, oris m: terror, espanto
Turma, ae f: turma, escuadrón

Los soldados de César rompen la falange enemiga.

Milites, e loco superiore pilis missis, facile hostium phalangem perfregerunt. Ea disiecta, gladiis destrictis in eos impetum fecerunt. Gallis magno ad pugnam erat impedimento quod, pluribus eorum scutis uno ictu pilorum transfixis et conligatis, cum ferrum se inflexisset, neque evellere neque satis commode pugnare poterant.

Julio César, Guerra de las Galias 1, 25.

  1. Ad, prep de acus: a, hacia.
  2. Commode: conveniente, apropiada, bien, favorablemente.
  3. Conligo 1 tr: atar, reunir, trabar.
  4. Cum, conj: como, porque.
  5. Destringo, destrinxi, destrictum 3 tr: arrancar, sacar, desenvainar.
  6. Disicio, disieci, disiectum 3 tr: separar, dispersar, desbaratar.
  7. E, prep de abl: de, desde.
  8. Et: y.
  9. Evello, evelli, evulsum 3 tr: arrancar, sacar.
  10. Facile: fácilmente.
  11. Facio, feci, factum 3 tr: hacer.
  12. Ferrum, i n: hierro.
  13. Galli, orum m pl: galos.
  14. Gladium, ii n: espada.
  15. Hostis, is m: enemigo.
  16. Ictus, us m: golpe, choque.
  17. Impedimentum, i n: impedimento, obstáculo, estorbo.
  18. Impetus, us m: movimiento, ataque, embestida, asalto.
  19. In, prep de acus: a, hacia, contra. Prep de abl: en.
  20. Inflecto, inflexi, inflectum 3 tr: doblar, retorcer.
  21. Is, ea, id: aquel, él, este.
  22. Locus, i m: lugar, sitio.
  23. Magnus, a, um: gran, grande.
  24. Miles, itis m: soldado.
  25. Mitto, misi, missum 3 tr: envair, lanzar, arrojar, tirar.
  26. Neque: no. Neque...neque: ni...ni.
  27. Perfringo, perfregi, perfractum 3 tr: romper, quebrantar, quebrar.
  28. Phalanx, ngis f: falange, ejército, tropa.
  29. Pilum, i n: dardo, lanza.
  30. Plures, a, ium: más, varios, muchos.
  31. Possum, potui irr, tr e int: poder, ser capaz.
  32. Pugna, ae f: lucha, combate.
  33. Pugno 1 int: luchar, combatir.
  34. Quod, conj: el hecho de que.
  35. Satis: bastante, suficiente.
  36. Scutum, i n: escudo.
  37. Se, sui: él, se.
  38. Sum: ser, estar, tener, servir, ser propio de.
  39. Superior, ius: superior, más alto.
  40. Transfigo, transfixi, transfixum 3 tr: traspasar, atravesar.
  41. Unus, a, um: un, uno.

Se siguen sumando a César tropas de Pompeyo.

Item reliquis itineribus non nullae cohortes in agmen Caesaris, aliae in equites incidunt. Reducitur ad eum, deprensus ex itinere, M. Magius, praefectus fabrum Cn. Pompei. Quem Caesar ad eum remittit cum mandatis. His datis mandatis, Brundisium cum legionibus sex pervenit.

Julio César, Guerra civil, 24, 4.

  1. Ad, prep de acus: a, hacia.
  2. Agmen, inis n: ejército en marcha, columna.
  3. Alius, a, ud: otro.
  4. Brundisium, ii n: Brindis (ciudad de Calabria).
  5. Caesar, aris m: César.
  6. Cn. Pompeius, ii m: Cneo Pompeyo.
  7. Cohors, ortis f: cohorte, tropa auxiliar.
  8. Cum, prep de abl: con.
  9. Deprendo, deprendi, deprensum 3 tr: coger, capturar.
  10. Do, dedi, datum 1 tr: dar, entregar, confiar.
  11. Eques, itis m y f: jinete, caballería.
  12. Ex, prep de abl: de, desde, en.
  13. Faber, fabri m: obrero, artesano. Praefectus fabrum: capataz, jefe de ingenieros.
  14. Hic, haec, hoc: este.
  15. In, prep de acus: a, hacia, contra. Prep de abl: en.
  16. Incido, incidi, incasurus 3 int: precipitarse, caer encima.
  17. Is, ea, id: este, aquel.
  18. Item: del mismo modo, igualmente.
  19. Iter, itineris n: camino, marcha.
  20. Legio, onis f: legión.
  21. Mandatum, i n: mandato, orden.
  22. N. Magius, i m: Numerio Magio (nombre propio).
  23. Non: no.
  24. Nullus, a, um: ninguno. Non nullus: alguno.
  25. Pervenio, perveni, perventum 4 int: llegar, arribar.
  26. Qui, quae, quod: el cual, este, que.
  27. Reduco, reduxi, reductum 3 tr: conducir, acompañar, llevar a.
  28. Reliquus, a, um: restante.
  29. Remitto, remisi, remissum 3 tr: devolver.
  30. Sex: seis.

Descripción de la estructura y armamento de las naves

Namque ipsorum naves ad hunc modum factae armataeque erant: carinae aliquanto planiores quam nostrarum navium; prorae admodum erectae atque item puppes, ad magnitudinem fluctuum tempestatumque adcommodate; naves totae factae ex robore.

Julio César, Guerra de la Galias 3, 13

  1. Accomodate: a propósito, de manera apropiada, conforme.
  2. Ad, prep de acus.: a, hacia, de.
  3. Admodum: absolutamente, muy, mucho, del todo.
  4. Aliquanto: bastante, un poco, algo.
  5. Armo 1 tr: armar, equipar.
  6. Atque: y.
  7. Carina, ae f: quilla.
  8. Erectus, a, um: levantado, elevado.
  9. Ex, prep de abl: de, desde.
  10. Facio, feci, factum 3 tr: hacer.
  11. Fluctus, us m: ola, oleada, oleaje.
  12. Hic, haec, hoc: este.
  13. Ipse, ipsa, um: el mismo, él mismo.
  14. Item: del mismo modo, igualmente, asimismo.
  15. Magnitudo, inis f: grandeza, magnitud.
  16. Modus, i m: modo, manera.
  17. Namque, conj: en efecto, efectivamente.
  18. Navis, is f: nave, embarcación.
  19. Noster, tra, trum: nuestro.
  20. Planus, a, um: plano, llano.
  21. Prora, ae f: proa.
  22. Puppis, is f: popa.
  23. Quam, partícula comparativa: que.
  24. -que: y.
  25. Robur, oris n: roble.
  26. Tempestas, atis f: tiempo, tempestad.
  27. Totus, a, um: todo